نشانه شناسی در پی کشف قراردادهایی است که به تولید معنا می انجامد و هر واژه را به عنوان یک نشانه در فرایند دال و مدلول و دلالت، تحلیل و موجبات درک عمیق تر واژه را فراهم می کند. این پژوهش با روش تحلیلی ـ توصیفی و با تکیه بر علم نشانه شناسی لایه ای، به تحلیل واژه «اَلست» به عنوان یک نشانه انتزاعی که مدلول های متنوعی را می طلبد پرداخته است؛ زیرا مولانا این واژه را مانند دیگر واژگان قرآنی دستخوش تحول معنایی کرده و تصرفات بدیعی در آن ایجاد نموده است و هرگاه به این عبارت استناد می کند، پیوندهای معنایی خاصی را با مفهومی خاص بیان می کند. نتیجه پژوهش حاکی از آن است که مولانا این واژه را در حوزه های معنایی با کارکرد هنری ویژه ای بکار برده و با این حوزه های معنایی ارتباط برقرار کرده است و با تسلط بر دقایق علوم عرفانی، فلسفی، تاریخی، روانی و از همه مهم تر قرآن و احادیث، توانسته مفاهیم این علوم را در خلال این واژه بگنجاند و صرفا قصد لفاظی و سخن آرایی از این واژه را نداشته است.

نشانه شناسی لایه ای با زیرساخت رمزگان، زبان، گفتار و بافت در پی ارایه تحلیلی دقیق از متن است. در چارچوب این نظریه سطوح متنی با خوانش گفتاری نشانه ها در قالب رمزگان، ایجاد می گردند و هر نشانه در تعامل گفتمانی به متن تبدیل می شود. هدف از انجام پژوهش حاضر آن است که بر اساس روش تحلیل نشانه شناسی به خوانش لایه ای زمان در نمایشنامه «العصفور الاحدب» پرداخته شود و ضمن تبیین مهم ترین نشانه های زمانی، نحوه سازمان دهی آنها و ارتباطشان با دیگر سطوح نشانه ای از قبیل صحنه، شخصیت، کشمکش و مکان، مورد واکاوی قرار گیرد. یافته های تحقیق نشان می دهد میان عنصر زمان با لایه های دیگر ارتباطی متقابل وجود دارد. این عنصر گاهی به صورت صریح و در محور هم نشینی و گاهی به شکل ضمنی و در محور جانشینی، سبب پیشبرد سطوحی همچون دکور، نور، صدا و. . . می شود. آن سطوح در ساماندهی و گزینش مولفه های زمانی تاثیر بسزایی دارند. زمان چرخه ای نسبت به دیگر انواع زمان کارکرد گستره تری دارد. با تکیه بر یافته های تحقیق و با توجه به تحلیل نظام دلالی متن، ریشه این امر در بحران های سیاسی اقتصادی جوامع عربی جستجو می شود.

نشانه شناسی علمی است که به مطالعه نشانه ها و دسته بندی آنها می پردازد. در این مقاله سعی شده است از زاویه ای نشانه شناسانه به خوانش یک نمونه از آثار نگارگری ایرانی با عنوان نگاره «آزمودن فریدون پسرانش را» اثر« سلطان محمد» نگارگر مکتب تبریز پرداخته شود. در بررسی این نگاره نکاتی همچون انواع دلالت ها، محورها و در انتها دلالت های بینامتنی در نشانه شناسی تصویری و نقش این نظام ها در تولید معنا مورد توجه قرار گرفته است. این روابط درون مبتنی و بینامتنی در لایه های مختلف خوانش یک متن اعم از تصویری یا نوشتاری حائز اهمیت است و می توانند نام و سبک شخصی هنرمند، مکتب یا سبک هنری را نیز در برگیرند. نشانه شناسی می کوشد به این خوانش و کشف رمزگان دست یابد. مسلما بررسی هم نشینی جهان تصویری و متن نوشتاری در این نگاره و بررسی نشانه های نمادین، نمایه ای و شمایلی موجب خوانش نشانه شناسی لایه ای این نگاره می شود.

نشانه شناسی لایه ای با زیرساخت رمزگان، زبان، گفتار و بافت در پی ارائۀ­ تحلیلی دقیق از متن است. در چارچوب این نظریه سطوح متنی  با خوانش گفتاری نشانه ها در قالب رمزگان، ایجاد می گردند و هر نشانه در تعامل گفتمانی به متن تبدیل می شود. هدف از انجام پژوهش حاضر آن است که بر اساس روش تحلیل نشانه­شناسی به­خوانش لایه ای زمان در نمایشنامۀ «العصفور الأحدب» پرداخته شود و ضمن تبیین مهم ترین نشانه های زمانی، نحوۀ­ سازمان­دهی آنها و ارتباطشان با دیگر سطوح نشانه­ای از قبیل صحنه، شخصیت، کشمکش و مکان، مورد واکاوی قرار­گیرد. یافته های تحقیق نشان می دهد میان عنصر زمان با لایه های دیگر ارتباطی متقابل وجود دارد. این عنصر گاهی به­صورت صریح و در محور هم نشینی و گاهی به­شکل ضمنی و در محور جانشینی، سبب پیشبرد سطوحی همچون دکور، نور، صدا و ...  می شود. آن سطوح در ساماندهی و گزینش مؤلفه های زمانی تأثیر بسزایی دارند. زمان چرخه ای نسبت به دیگر انواع زمان کارکرد گستره تری دارد. با تکیه بر یافته­های تحقیق و با توجه به تحلیل نظام دلالی متن، ریشه­ این امر در بحران های سیاسی اقتصادی جوامع عربی جستجو می­شود.

هدف از انجام این پژوهش به تبیین مفهوم نشانه و ارتباط لایه ای آن با معنا در حوزه معماری و تعیین محدوده شمول و نمود نشانه ها در مباحث طراحی معماری می پردازد. فرض بر این است که "مفهوم"، "ارزش"، " معنا" و "باورها"، با گذر از لایه های متعدد و به واسطه ابزارهای کالبدی قابل دریافت می شوند. در واقع آنچه به عنوان معماری نمود پیدا می کند، بر مفاهیمی دلالت دارد که معماری برای بیان آن شکل گرفته است.درواقع هدف اصلی این پژوهش این است که چگونه یک ساختمان بر اساس نشانه شناسی لایه ای مورد خوانش قرار می گیرد. مرز بین انواع نشانه ها و کد های که دارای دلالت معنایی هستند چیست ؟ نکات حاصل از مطالعه مقایسه ای مصداق های معماری، به طبقه بندی جدیدی از نشانه ها در معماری و تحدید و تدقیق حوزه شمول و نمود مباحث نشانه شناسی در معماری انجامید که در ادامه در جدولی گرد آوری شده است. در این پژوهش ما از روش تحقیق به صورت تحلیلی توصیفی با رویکرد استغرایی نمونه به نظریه و جز به کل بوده و از طرف دیگر به صورت پدیدار شناسانه و انکشاف حقیقت بوده است.

زمینه و هدف حکایات مثنوی، ساخته وپرداخته ذهن مولانا نیستند، بلکه مولانا مستقیم یا غیرمستقیم آنها را از مآخذی دیگر دریافت کرده است. برخی از این حکایات ازجمله حکایت «شاه وکنیزک»، از مآخذی غیرعرفانی برداشت شده اند، ولی مورد دخل و تصرف واقع شده و سپس در مثنوی بگونه ای بسیار متفاوت از مآخذ خود روایت شده اند. مهمترین تصرفات مولانا در مآخذ حکایت شاه و کنیزک، تصرف در نشانه ها میباشد و هدف پژوهش حاضر نیز بررسی چرایی و چگونگی همین تصرفات است. روش مطالعه این پژوهش، مطالعه ای نظری است که به شیوه توصیفی-تحلیلی انجام گرفته است و روش گردآوری اطلاعات، کتابخانه ای میباشد. در این پژوهش بر اساس نشانه شناسی گفتمانی و با استفاده از ابزارهای تحلیل انتقادی گفتمان، به بررسی لایه ایدیولوژیک سبک روایتگری مثنوی پرداخته شده است. یافته ها مولانا بعنوان راوی مثنوی، حکایت شاه و کنیزک را از چهارمقاله و فردوس الحکمه و مآخذی دیگر اقتباس نموده و با تصرف و تغییر در نشانه های آن و بهره مندی از نمادهای خاص گفتمان عرفانی، روایتی تازه و دیگرگون را از آن ارایه کرده است. در نتیجه این دگرگونی گفتمانی و سبکی، حکایت مذکور، کارکردی ایدیولوژیک و متفاوت از مآخذ خود یافته است. نتیجه گیری مولانا با خارج کردن حکایت مزبور از بافت اصلی و با ساختارشکنی و بازتعریف نشانه های نظام معنایی گفتمان حاکم بر مآخذ حکایت، آن را به استخدام گفتمان عرفانی درآورده و نظام معنایی عرفانی موردنظر خویش را تثبیت و برداشت خاص خود را از حکایت مذکور به مخاطب، منتقل نموده است. ازآنجاکه گفتمان عرفانی مولانا در تقابل با گفتمانهای اهل دنیا، متشرعه، علمای قشری، متکلمان و فلاسفه سامان یافته است، در روایت مثنوی از این حکایت نیز تقابل دوقطبی میان گفتمان عرفانی با گفتمانهای یادشده دیده میشود؛ بگونه ای که دالهای گفتمانهای رقیب به حاشیه رانده و طرد شده و دالهای گفتمان عرفانی برجسته – گشته اند.

نشانه شناسی لایه ای با زیرساخت نشانه، لانگ، پارول، رمزگان، بافت و... در پی خوانشی دقیق از متن است. نشانه در این رویکرد در تعامل گفتمانی به متن تبدیل می شود. درواقع این فرایند نتیجه خوانش بافتاری نشانه ها در قالب رمزگان است که به لایه های متنی تبدیل می شود. البته خوانش بینامتنیتی و بیناگفتمانی مخاطب، به این لایه ها جهت می دهد.منظومه خسرو و شیرین توانایی چنین خوانشی را دارد، بنابراین در این پژوهش به نشانه هایی مانند آب، شیر، خون، درخت، سنگ، خورشید و... در جایگاه کنشگران اصلی روایت، گرداگرد سه شخصیت فرهاد و خسرو و شیرین، توجه شد، به گونه ای که خوانش پدیدارشناختی، این نشانه ها را همگام با هر شخصیتی در فرایند معنایی، متناسب با دلالت های ضمنی دید. روش توصیفی تحلیلی لایه های نشانه ای نشان داد شاعر چگونه از شگرد اقتصاد داستانی در قالب نشانه ها برای افزونی ساختار معنایی محتوایی اثر استفاده کرده است، به طوری که با وجود نگرش ساختارگرایی برخی تحلیل گران، این پژوهش به سبب در نظرگرفتن پیرنگ برای همه نشانه ها در رمزگان های مختلف خوانشی، به افزونی معنایی داستان انجامید، برای مثال وقتی کنشگران همنشین شیرین، مانند آب و شیر و خون، برپایه عمل فراروی نشانه ها در رمزگان های مختلف عرفان و اسطوره و روانشناسی و... قرار می گیرند، پایان کار شیرین، در جایگاه دلالت های ضمنی متفاوتی قرار می گیرد، مانند فنای عارفانه و یا مرگ زودهنگامی که مجازات اوست.

گفتمان کلامی نثر مدرن، با سازه هایی در هم بافته از پیرنگی آگاهانه و هنری شکل گرفته است به طوری که بازی نشانه ها در متن، چنان همگام با ذهنیت و حافظه ی شخصیت، سیال وگریزان می شود که ابهام، مؤلفه ی خاص روایت مدرن می شود؛ اما نشانه شناسی لایه ای با خوانش دقیق و نظام مند به تعامل لایه های متنی در اثر توجه می کند تا در رمزگان های متعدد، با عنایت به بستر بافت، به دلالت های صریح و ضمنی نشانه ها در فرایند معنایی بپردازد. «ابوالهول» نام داستانی کوتاه اثر فرشته ساری است که در دهه هشتاد نوشته شده است. خودگویی های راوی که گویی روایت نمادینی از تجسم حافظه و ضمیر ناخودآگاه او در زمینه ی سرنوشت زنان است، چنان بار معنایی مکان هایی مانند کاروانسرا و تاریکخانه را به همراه کنشگران انسانی و غیر انسانی، زایا نشان می دهدکه پدیدار شناسی خوانش با رویکرد نشانه شناسی لایه ای، علاوه بر دخالت عناصر پیرامتنی در دلالت، به لایه های زمانی، مکانی، زیبایی شناختی و کنشگران در رمزگان ها توجه می کند تا بار معنایی آن ها را در فرایند معنایی داستان نشان دهد؛ اما در «پی رفت» فرایند معنایی سوژه ی مدرن در مسیرِ «شدن»، که به «شوِشگر» ی متعالیِ راوی انجامید، علاوه بر نقش بارز «افعال مؤثر»، به «انفصال» راوی در «نقصان معنا» نیز توجه شد تا تفاوت شخصیت داستان های سنتی و مدرن در جستجوی ابژه ها نشان داده شود.

خط نستعلیق از ابداعات ایرانیان است و در تمام اجزاء و ترکیبات مؤلفه­ هایی دارد که به بیانِ وجوهِ زیبایی ظاهر و باطن در کنار یکدیگر می ­پردازد. درخشان­ ترین فصل در خط به دست میرعماد الحسنی رقم خورد. سرآمدِ خوشنویسانِ تمام اعصار، در دوره صفویه به هنرنمایی پرداخت و بیشتر در قالب چلیپا مشق نمود. میرعماد استادانه نستعلیق را با توجه به اصول و قواعد، کتابت کرد و به صفا و شأن در این هنر رسید. استاد با توجه به حسن تشکیل، کلمات را به زیباترین شکل، تحریر و با استفاده از حسن وضع و حسن همجواری عناصر را کنار هم چیده است. یکی از روش­ های مورد استفاده برای تحلیل خوشنویسی، نشانه ­شناسی لایه ­ای است که در دو سطح کلامی و غیرکلامی و سه بخش دلالتیِ زبانی، غیرزبانی و پیرازبانی بررسی می­ گردد. هدفِ این مقاله بررسی یک قطعه خوشنویسی در قالب چلیپا به روش نشانه ­شناسی لایه­ ای است که حاصل رمزگان­ هایی در متن و لایه­ های متنی خط است و پاسخ به این سؤال که آیا یک قطعه خوشنویسی با نشانه­ های کلامی و غیرکلامی سازگار است و می ­تواند در ابلاغ مفهوم به مخاطب مانند متن نوشتاری عمل نماید؟ برای این مقصود چلیپایی از میرعماد با تکیه بر منابع مکتوب و از طریق پژوهش اسنادی و به صورت توصیفی- تحلیلی مورد بررسی قرار گرفت. نتیجه حاصل از این پژوهش نشان می­ دهد سطحی که خوشنویسی را از سایر نوشتارها متمایز می­ کند، سطح غیرکلامی است که شامل دلالت غیرزبانی و پیرازبانی است و خوشنویسی می­ تواند همانند یک متن با لایه ­های مختلف، معنا را به مخاطب منتقل کند.

بیان مسئله: مطالعات معماری روی خانه های سنتی شهر یزد نشان می دهد که این ساختمان ها از لایه های مختلف معنایی تشکیل شده اند که شامل لایۀ دسترسی، لایۀ ساخت و لایۀ زیباشناختی می شوند. این لایه ها از طریق استفاده از عناصر فرهنگی و مفهومی، ساختارهای مختلفی را در خود جای داده اند. اما مسئلۀ اصلی این است که چگونه این لایه ها، با بهره گیری از اصول نشانه شناسی و ادراک معانی، مفهوم بخشی به فضاهای مسکونی ایجاد و در تداوم و ارتباط با فرهنگ محیطی خود موفق عمل کرده اند؟ این مسئله نقش به سزایی در طراحی معماری مسکونی امروزی با تأکید بر ارتباط فضا و فرهنگ را بررسی می کند.هدف پژوهش: هدف اصلی این پژوهش، بررسی و تحلیل مفهوم بخشی فضاهای مسکونی در خانه های سنتی شهر یزد با بهره گیری از اصول نشانه شناسی و ادراک معانی است. این پژوهش به بررسی چگونگی ایجاد مفهوم بخشی در لایه های مختلف معماری خانه ها، ارتباط آن با فرهنگ محلی و تأثیر این مفاهیم در طراحی فضاهای مسکونی امروزی می پردازد. همچنین، این پژوهش به منظور ارائۀ راهبردهایی برای افزایش اثربخشی طراحی فضاهای مسکونی معاصر، با تأکید بر استفاده از الگوها و معانی نهفته در خانه های سنتی، انجام شده است.روش پژوهش: در این پژوهش، از روش تحقیق کیفی با استفاده از مطالعۀ تطبیقی و تحلیل محتوا با رویکرد نشانه شناسی و معناشناسی استفاده شده است. داده ها به صورت توصیفی و از طریق مطالعات کتابخانه ای و مشاهدات میدانی، جمع آوری و در مراحل تعبیر، تفسیر و ارزیابی از رویکرد تفسیری استفاده شده است. نتیجه گیری: در این پژوهش، با استفاده از رویکرد نشانه شناسی و معناشناسی، معماری خانه های سنتی در شهر یزد بررسی شده است. نتایج حاکی از توانایی خاص این خانه ها در بهره گیری از عناصر معماری و رمزگان برای ارتقای ارتباطات اجتماعی و فرهنگی درون و برون خانه است. این تداخل معانی و کارکردها، هماهنگی داخلی و ارتباط با فرهنگ محلی را تقویت می کند. از نظر نشانه شناسی، خانه های سنتی یزد به عنوان الگوهایی ارزشمند می توانند در طراحی های معاصر و بهبود فضاهای مسکونی بهره مند شوند.